Wiara jest jednym i drugim naraz: darem, którego Bóg udziela, i sposobem, w jaki człowiek przyjmuje zbawienie. Pismo mówi obie te rzeczy w jednym zdaniu: „Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga” (8Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga.9Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił.Ef 2:8-9 UBG). Sprzeczność pojawia się dopiero wtedy, gdy założymy, że dar i narzędzie wykluczają się nawzajem. Paweł tego nie zakłada.
To pytanie wraca w rozmowach częściej niż jakiekolwiek inne w temacie zbawienia i potrafi zamienić się w spór, w którym obie strony przestają się słuchać. Ten tekst rozkłada je na części: co Pismo nazywa wiarą, gdzie mówi, że jest darem, gdzie mówi, że jest warunkiem, i w którą stronę biegnie strzałka między wiarą a usprawiedliwieniem, czyli Bożym wyrokiem „niewinny”. Wszystkie wersety są z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Skąd bierze się to pytanie
Z uczciwej troski o dwie rzeczy, które łatwo stracić. Pierwsza: jeśli wiara jest czymś, co człowiek z siebie produkuje, to zbawienie w końcu zależy od niego, a łaska staje się dodatkiem. Druga: jeśli wiara jest wyłącznie czymś, co Bóg wkłada w człowieka bez jego udziału, to znikają wszystkie wezwania Nowego Testamentu i nie bardzo wiadomo, po co apostołowie w ogóle mówili „uwierz”.
Obie troski są zasadne i Pismo odpowiada na obie. Odpowiedź nie polega na wybraniu jednej strony, tylko na zauważeniu, że to nie są konkurenci.
Czym w Biblii jest wiara
Wiara w Nowym Testamencie to zaufanie osobie, a nie zgoda na twierdzenie. Ma treść, bo trzeba wiedzieć, komu się ufa, ale nie kończy się na wiedzy.
A wiara jest podstawą tego, czego się spodziewamy, i dowodem tego, czego nie widzimy.
Hbr 11:1
Trzy rzeczy warto o niej wiedzieć. Ma źródło: „Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie przez słowo Boże” (17Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie – przez słowo Boże.Rz 10:17 UBG). Ma treść: Jan pisze swoją księgę, „abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym” (31Lecz te są napisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu.J 20:31 UBG). I ma skutek: „wiara, która działa przez miłość” (6Bo w Chrystusie Jezusie ani obrzezanie nic nie znaczy, ani nieobrzezanie, ale wiara, która działa przez miłość.Ga 5:6 UBG). Sama zgoda umysłu nie wystarcza, bo taką mają demony (19Ty wierzysz, że jest jeden Bóg, i dobrze czynisz. Demony także wierzą i drżą.Jk 2:19 UBG), a sama deklaracja nie wystarcza, bo Jezus pytał: „Dlaczego więc mówicie do mnie: Panie, Panie, a nie robicie tego, co mówię?” (46Dlaczego więc mówicie do mnie: Panie, Panie, a nie robicie tego, co mówię?Łk 6:46 UBG).
Wiara jest darem
To nie jest teologiczna nadinterpretacja, tylko powtarzający się język Nowego Testamentu. Paweł pisze do Filipian, że wiara została im „dana”.
Gdyż wam dla Chrystusa dane jest nie tylko w niego wierzyć, ale też dla niego cierpieć;
Flp 1:29
Piotr pisze do ludzi, „którzy otrzymali wiarę równie cenną jak nasza” (1Szymon Piotr, sługa i apostoł Jezusa Chrystusa, do tych, którzy otrzymali wiarę równie cenną jak nasza, dzięki sprawiedliwości naszego Boga i Zbawiciela, Jezusa Chrystusa.2 P 1:1 UBG). Łukasz opisuje ludzi, którzy „uwierzyli dzięki łasce Bożej” (27Kiedy chciał udać się do Achai, bracia go zachęcili i napisali do uczniów, aby go przyjęli. Gdy tam przybył, bardzo pomagał tym, którzy uwierzyli dzięki łasce Bożej.Dz 18:27 UBG), i Lidię, „której to serce otworzył Pan” (14Przysłuchiwała się temu też pewna bogobojna kobieta, imieniem Lidia, z miasta Tiatyry, sprzedająca purpurę, której to serce otworzył Pan, aby uważnie słuchała tego, co mówił Paweł.Dz 16:14 UBG). Jezus stawia sprawę najostrzej: „Nikt nie może przyjść do mnie, jeśli go nie pociągnie mój Ojciec” (44Nikt nie może przyjść do mnie, jeśli go nie pociągnie mój Ojciec, który mnie posłał. A ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.J 6:44 UBG), a wiarę nazywa dziełem Boga (29Odpowiedział im Jezus: To jest dzieło Boga, abyście wierzyli w tego, którego on posłał.J 6:29 UBG).
Wniosek jest praktyczny, nie tylko doktrynalny: nikt nie ma się czym chwalić i nikt nie może powiedzieć, że wybrał Boga wcześniej, niż Bóg wybrał jego. Inicjatywa należy do Niego, także wtedy, gdy człowiekowi wydaje się, że sam do tego doszedł.
Wiara jest warunkiem
W tych samych księgach wiara jest tym, czego Bóg wymaga i bez czego człowiek nie ma życia. Nie da się tego wyciąć bez niszczenia tekstu.
A oni odpowiedzieli: Uwierz w Pana Jezusa Chrystusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom.
Dz 16:31
Jezus mówi: „kto nie wierzy, już jest potępiony” (16Tak bowiem Bóg umiłował świat, że dał swego jednorodzonego Syna, aby każdy, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.17Bo Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby potępił świat, lecz aby świat był przez niego zbawiony.18Kto wierzy w niego, nie będzie potępiony, ale kto nie wierzy, już jest potępiony, bo nie uwierzył w imię jednorodzonego Syna Bożego.J 3:16-18 UBG). List do Hebrajczyków: „Bez wiary zaś nie można podobać się Bogu” (6Bez wiary zaś nie można podobać się Bogu, bo ten, kto przychodzi do Boga, musi wierzyć, że on jest i że nagradza tych, którzy go szukają.Hbr 11:6 UBG). Paweł: „człowiek zostaje usprawiedliwiony przez wiarę” (28Tak więc twierdzimy, że człowiek zostaje usprawiedliwiony przez wiarę, bez uczynków prawa.Rz 3:28 UBG), a Marek podaje to w formie warunku: „Kto uwierzy i ochrzci się, będzie zbawiony” (16Kto uwierzy i ochrzci się, będzie zbawiony, ale kto nie uwierzy, będzie potępiony.Mk 16:16 UBG).
Tryb rozkazujący jest tu istotny. Apostołowie nie informowali ludzi, że są już wierzący. Wzywali ich, żeby uwierzyli, i traktowali odpowiedź jako coś, co realnie zależy od słuchacza.
Dlaczego to nie jest sprzeczność
Bo dar i narzędzie to dwie różne kategorie. Ktoś, kto nie umie pływać, dostaje rzuconą linę: lina jest darem, a chwycenie jej jest sposobem, w jaki ten dar działa. Chwycenie liny nie jest współratowaniem się i nikt tonący nie chwali się potem, że wyciągnął siebie z wody.
Paweł łączy jedno z drugim w jednym oddechu i nie widzi w tym problemu: „Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga. Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił” (8Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga.9Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił.Ef 2:8-9 UBG). „Przez wiarę” i „dar Boga” stoją obok siebie. Tak samo w Liście do Rzymian: „dziedzictwo jest z wiary, aby było z łaski” (16Tak więc dziedzictwo jest z wiary, aby było z łaski i żeby obietnica była niewzruszona dla całego potomstwa, nie tylko dla tego, które opiera się na prawie, ale i dla tego, które jest z wiary Abrahama, który jest ojcem nas wszystkich;Rz 4:16 UBG). Wiara jest tam po to, żeby wszystko zostało łaską, a nie po to, żeby coś do łaski dołożyć.
Łukasz potrafi opisać jedno zdarzenie z obu stron naraz. W Antiochii Pizydyjskiej „uwierzyli wszyscy, którzy byli przeznaczeni do życia wiecznego” (48Kiedy poganie to usłyszeli, radowali się i wielbili słowo Pańskie, a uwierzyli wszyscy, którzy byli przeznaczeni do życia wiecznego.Dz 13:48 UBG), a kilka rozdziałów dalej strażnik więzienny słyszy zwykłe „uwierz” (31A oni odpowiedzieli: Uwierz w Pana Jezusa Chrystusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom.Dz 16:31 UBG). Ten sam autor, ta sama księga.
Kierunek strzałki: usprawiedliwiony przez wiarę
Tu przebiega prawdziwa linia sporu, a nie tam, gdzie zwykle się o niej mówi. Pytanie brzmi: czy człowiek wierzy, ponieważ został już usprawiedliwiony, czy zostaje usprawiedliwiony, ponieważ wierzy. Pismo odpowiada na to konsekwentnie i zawsze tak samo.
Temu zaś, kto nie pracuje, lecz wierzy w tego, który usprawiedliwia bezbożnego, jego wiara zostaje poczytana za sprawiedliwość.
Rz 4:5
Bóg usprawiedliwia bezbożnego, a nie człowieka już usprawiedliwionego, i to wiara zostaje poczytana. Ten sam kierunek jest wszędzie: „Będąc więc usprawiedliwieni przez wiarę, mamy pokój z Bogiem” (1Będąc więc usprawiedliwieni przez wiarę, mamy pokój z Bogiem przez naszego Pana Jezusa Chrystusa;Rz 5:1 UBG), „człowiek nie jest usprawiedliwiony z uczynków prawa, ale przez wiarę w Jezusa Chrystusa” (16Wiedząc, że człowiek nie jest usprawiedliwiony z uczynków prawa, ale przez wiarę w Jezusa Chrystusa, i my uwierzyliśmy w Jezusa Chrystusa, abyśmy byli usprawiedliwieni z wiary Chrystusa, a nie z uczynków prawa, dlatego że z uczynków prawa nie będzie usprawiedliwione żadne ciało.Ga 2:16 UBG), „przez niego każdy, kto uwierzy, jest usprawiedliwiony” (38Niech więc będzie wam wiadomo, mężowie bracia, że przez niego zwiastuje się wam przebaczenie grzechów;39I przez niego każdy, kto uwierzy, jest usprawiedliwiony we wszystkim, w czym nie mogliście być usprawiedliwieni przez Prawo Mojżesza.Dz 13:38-39 UBG). Jezus mówi to samo o przejściu ze śmierci do życia: dzieje się ono przy słuchaniu i wierze, a nie przed nią (24Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto słucha mego słowa i wierzy temu, który mnie posłał, ma życie wieczne i nie będzie potępiony, ale przeszedł ze śmierci do życia.J 5:24 UBG).
Nigdzie w Nowym Testamencie nie ma zdania odwrotnego: „został usprawiedliwiony, więc uwierzył”. To ma znaczenie, bo od kierunku tej strzałki zależy, czy „z wiary” w ogóle coś znaczy.
Czy wiara nie jest przypadkiem uczynkiem
Bywa tak stawiana: skoro musisz uwierzyć, to wiara jest twoim wkładem, czyli uczynkiem, którym dopłacasz do zbawienia. Paweł rozstrzyga to wprost i robi to w liście, w którym walczy z dokładaniem czegokolwiek do Chrystusa.
W Galacji sporną sprawą było obrzezanie jako droga do usprawiedliwienia: „jeśli dacie się obrzezać, Chrystus na nic wam się nie przyda” (2Oto ja, Paweł, mówię wam, że jeśli dacie się obrzezać, Chrystus na nic wam się nie przyda.3A oświadczam raz jeszcze każdemu człowiekowi, który daje się obrzezać, że jest zobowiązany wypełnić całe prawo.4Pozbawiliście się Chrystusa wszyscy, którzy usprawiedliwiacie się przez prawo; wypadliście z łaski.Ga 5:2-4 UBG). W tym samym liście Paweł podaje rozwiązanie i jest nim właśnie wiara: „abyśmy byli usprawiedliwieni z wiary Chrystusa, a nie z uczynków prawa” (16Wiedząc, że człowiek nie jest usprawiedliwiony z uczynków prawa, ale przez wiarę w Jezusa Chrystusa, i my uwierzyliśmy w Jezusa Chrystusa, abyśmy byli usprawiedliwieni z wiary Chrystusa, a nie z uczynków prawa, dlatego że z uczynków prawa nie będzie usprawiedliwione żadne ciało.Ga 2:16 UBG). Wiara nie stoi więc obok obrzezania jako drugi uczynek. Stoi naprzeciw niego jako to, co je zastępuje.
Różnica jest w naturze rzeczy. Uczynek coś wnosi. Wiara niczego nie wnosi, tylko bierze. Dlatego Paweł zestawia ją z pracą jako jej przeciwieństwo: „temu, kto pracuje, zapłata nie jest uznana za łaskę, ale za należność. Temu zaś, kto nie pracuje, lecz wierzy” (4A temu, kto pracuje, zapłata nie jest uznana za łaskę, ale za należność.5Temu zaś, kto nie pracuje, lecz wierzy w tego, który usprawiedliwia bezbożnego, jego wiara zostaje poczytana za sprawiedliwość.Rz 4:4-5 UBG).
Wiara i uczynki: Paweł i Jakub
Jakub pisze zdanie, które brzmi jak zaprzeczenie Pawła: „człowiek zostaje usprawiedliwiony z uczynków, a nie tylko z wiary” (21Czy Abraham, nasz ojciec, nie został usprawiedliwiony z uczynków, gdy ofiarował Izaaka, swego syna, na ołtarzu?22Widzisz, że wiara współdziałała z jego uczynkami i przez uczynki wiara stała się doskonała.23I tak wypełniło się Pismo, które mówi: Uwierzył Abraham Bogu i poczytano mu to za sprawiedliwość, i został nazwany przyjacielem Boga.24Widzicie więc, że człowiek zostaje usprawiedliwiony z uczynków, a nie tylko z wiary.25Podobnie i nierządnica Rachab, czy nie z uczynków została usprawiedliwiona, gdy przyjęła wysłanników i wypuściła ich inną drogą?26Jak bowiem ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa.Jk 2:21-26 UBG). Nie jest to jednak spór, tylko dwa różne pytania.
Jaki z tego pożytek, moi bracia, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a nie ma uczynków? Czy wiara może go zbawić?
Jk 2:14
Zwróć uwagę na sformułowanie: „jeśli ktoś mówi, że ma wiarę”. Jakub nie pyta, co usprawiedliwia grzesznika przed Bogiem, tylko czym różni się wiara prawdziwa od deklarowanej. Odpowiada: prawdziwą widać, martwa nie robi nic (17Tak i wiara, jeśli nie ma uczynków, martwa jest sama w sobie.Jk 2:17 UBG). Paweł mówi o tym samym innym słowem: liczy się „wiara, która działa przez miłość” (6Bo w Chrystusie Jezusie ani obrzezanie nic nie znaczy, ani nieobrzezanie, ale wiara, która działa przez miłość.Ga 5:6 UBG), i nazywa cel swojej służby „posłuszeństwem wiary” (5Przez którego otrzymaliśmy łaskę i apostolstwo, by przywieść do posłuszeństwa wierze wszystkie narody dla jego imienia;Rz 1:5 UBG).
Krótko: usprawiedliwia wiara, ale nie każda wiara usprawiedliwia. Uczynki nie są podstawą wyroku, tylko dowodem, że wiara jest żywa.
Co robić, kiedy brakuje ci wiary
Poprosić o nią, i to jest odpowiedź samego Nowego Testamentu, a nie duszpasterski wykręt. Ojciec chorego chłopca powiedział Jezusowi jedno z najuczciwszych zdań w Ewangeliach.
I natychmiast ojciec tego chłopca zawołał ze łzami: Wierzę, Panie! Pomóż mojej niewierze!
Mk 9:24
Jezus nie odesłał go po więcej wiary. Uzdrowił jego syna. Apostołowie też prosili: „Dodaj nam wiary” (5I powiedzieli apostołowie do Pana: Dodaj nam wiary.Łk 17:5 UBG). Poza modlitwą jest jeszcze jedna droga, całkiem zwyczajna: „Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie przez słowo Boże” (17Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie – przez słowo Boże.Rz 10:17 UBG). Kto chce mieć więcej wiary, ma czytać i słuchać Słowa, a nie zaciskać zęby.
Wielkość wiary nie jest tu miarą. Jezus mówił o wierze jak ziarno gorczycy. Liczy się to, w kogo ta wiara jest włożona.
Skąd wiem, że mam wiarę zbawiającą
Paweł zachęca do sprawdzenia siebie, ale bez wpadania w ciągłą introspekcję: „Badajcie samych siebie, czy jesteście w wierze” (5Badajcie samych siebie, czy jesteście w wierze, samych siebie doświadczajcie. Czy nie wiecie o samych sobie, że Jezus Chrystus jest w was? Chyba że zostaliście odrzuceni.2 Kor 13:5 UBG). Trzy rzeczy dają odpowiedź, w tej kolejności.
- Obietnica Słowa. „Kto ma Syna, ma życie” (11A to świadectwo jest takie, że Bóg dał nam życie wieczne, a to życie jest w jego Synu.12Kto ma Syna, ma życie, kto nie ma Syna Bożego, nie ma życia.13To napisałem wam, którzy wierzycie w imię Syna Bożego, abyście wiedzieli, że macie życie wieczne i abyście wierzyli w imię Syna Bożego.1 J 5:11-13 UBG). Zaczynasz stąd, a nie od samooceny.
- Świadectwo Ducha. „Ten to Duch poświadcza naszemu duchowi, że jesteśmy dziećmi Bożymi” (16Ten to Duch poświadcza naszemu duchowi, że jesteśmy dziećmi Bożymi.Rz 8:16 UBG).
- Owoc. Zmieniony kierunek życia, miłość do innych wierzących (14My wiemy, że przeszliśmy ze śmierci do życia, bo miłujemy braci. Kto nie miłuje brata, pozostaje w śmierci.1 J 3:14 UBG), trwanie przy Jego słowie (31Wtedy Jezus mówił do tych Żydów, którzy mu uwierzyli: Jeśli będziecie trwać w moim słowie, będziecie prawdziwie moimi uczniami.32I poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli.J 8:31-32 UBG).
Kolejność ma znaczenie duszpasterskie. Kto zaczyna od trzeciego punktu, prawie zawsze wychodzi mu, że jest za słabo, i kończy w zwątpieniu. Pewność ma stać na tym, co Bóg powiedział, a owoc jest potwierdzeniem, nie fundamentem.
Co z tego wynika w rozmowie
Ten spór potrafi się zaostrzyć, więc warto trzymać trzy rzeczy. Po pierwsze, obie strony bronią czegoś prawdziwego: jedna Bożej inicjatywy, druga realnej odpowiedzialności człowieka. Po drugie, Pismo nie każe wybierać i samo trzyma jedno i drugie. Po trzecie, granicą zbawienia nie jest to, jak ktoś rozstrzyga tę kwestię. Nowy Testament podaje inne sprawdziany: wyznanie, że Jezus jest Panem (3Dlatego oznajmiam wam, że nikt, kto mówi przez Ducha Bożego, nie powie, że Jezus jest przeklęty. Nikt też nie może powiedzieć, że Jezus jest Panem, jak tylko przez Ducha Świętego.1 Kor 12:3 UBG), wyznanie wcielenia (2Po tym poznacie Ducha Bożego: każdy duch, który wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, jest z Boga.3Każdy zaś duch, który nie wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, nie jest z Boga. Jest to duch antychrysta, o którym słyszeliście, że nadchodzi i już teraz jest na świecie.1 J 4:2-3 UBG), miłość braci (14My wiemy, że przeszliśmy ze śmierci do życia, bo miłujemy braci. Kto nie miłuje brata, pozostaje w śmierci.1 J 3:14 UBG) i owoc (16Po ich owocach poznacie ich. Czy zbierają winogrona z cierni albo z ostu figi?17Tak każde dobre drzewo wydaje dobre owoce, ale złe drzewo wydaje złe owoce.18Nie może dobre drzewo wydawać złych owoców ani złe drzewo wydawać dobrych owoców.19Każde drzewo, które nie wydaje dobrego owocu, zostaje wycięte i wrzucone w ogień.20Tak więc po ich owocach poznacie ich.Mt 7:16-20 UBG).
Jeśli rozmawiasz z kimś, kto stawia to inaczej, warto zapytać o jedno pytanie zamiast dziesięciu: w którą stronę biegnie strzałka między wiarą a usprawiedliwieniem. Tam leży realna różnica, a reszta zwykle jest sporem o słowa.
Co dalej
Jeśli szukasz podstaw, zacznij od artykułu ewangelia. Jeśli twoje pytanie brzmi „czy na pewno wszystko jest zapłacone”, zobacz dzieło krzyża. Jeśli chcesz wiedzieć, kim jesteś po tym, jak uwierzyłeś, przeczytaj kim jestem w Chrystusie, a potem autorytet wierzącego. Możesz też po prostu do nas napisać i o tym pogadać.
Najczęstsze pytania
Czy wiara jest darem Boga, czy moją decyzją?
Jednym i drugim, i Pismo nie widzi w tym problemu. Wiara jest darem: „wam dla Chrystusa dane jest nie tylko w niego wierzyć” (29Gdyż wam dla Chrystusa dane jest nie tylko w niego wierzyć, ale też dla niego cierpieć;Flp 1:29 UBG), niektórzy „uwierzyli dzięki łasce Bożej” (27Kiedy chciał udać się do Achai, bracia go zachęcili i napisali do uczniów, aby go przyjęli. Gdy tam przybył, bardzo pomagał tym, którzy uwierzyli dzięki łasce Bożej.Dz 18:27 UBG), a Lidii „serce otworzył Pan” (14Przysłuchiwała się temu też pewna bogobojna kobieta, imieniem Lidia, z miasta Tiatyry, sprzedająca purpurę, której to serce otworzył Pan, aby uważnie słuchała tego, co mówił Paweł.Dz 16:14 UBG). Jednocześnie jest twoją odpowiedzią, o którą Bóg prosi: „Uwierz w Pana Jezusa Chrystusa, a będziesz zbawiony” (31A oni odpowiedzieli: Uwierz w Pana Jezusa Chrystusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom.Dz 16:31 UBG). Najkrócej ujmuje to Ef 2:8-9: „zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga”. Dar i sposób przyjęcia daru to dwie różne rzeczy.
Paweł i Jakub o wierze i uczynkach. Sprzeczność?
Nie, bo odpowiadają na dwa różne pytania. Paweł pyta, co usprawiedliwia grzesznika przed Bogiem, i odpowiada: wiara, „bez uczynków prawa” (28Tak więc twierdzimy, że człowiek zostaje usprawiedliwiony przez wiarę, bez uczynków prawa.Rz 3:28 UBG). Jakub pyta, czym różni się wiara prawdziwa od deklarowanej, i odpowiada: uczynkami. Widać to w jego sformułowaniu: „jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a nie ma uczynków” (14Jaki z tego pożytek, moi bracia, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a nie ma uczynków? Czy wiara może go zbawić?Jk 2:14 UBG). Obaj cytują zresztą ten sam werset o Abrahamie. Krótko: usprawiedliwia wiara, ale nie każda wiara usprawiedliwia. Uczynki są dowodem, nie podstawą wyroku.
Sama wiara czy wiara i uczynki? O co chodzi w sola fide
„Sola fide” znaczy, że podstawą uniewinnienia przed Bogiem jest wyłącznie dzieło Chrystusa, przyjęte wiarą, a nie nasze osiągnięcia: „człowiek zostaje usprawiedliwiony przez wiarę, bez uczynków prawa” (28Tak więc twierdzimy, że człowiek zostaje usprawiedliwiony przez wiarę, bez uczynków prawa.Rz 3:28 UBG; 16Wiedząc, że człowiek nie jest usprawiedliwiony z uczynków prawa, ale przez wiarę w Jezusa Chrystusa, i my uwierzyliśmy w Jezusa Chrystusa, abyśmy byli usprawiedliwieni z wiary Chrystusa, a nie z uczynków prawa, dlatego że z uczynków prawa nie będzie usprawiedliwione żadne ciało.Ga 2:16 UBG). Nie znaczy to, że uczynki są nieważne ani że wiara może być bezowocna. Ta sama Biblia mówi „wiara, jeśli nie ma uczynków, martwa jest sama w sobie” (17Tak i wiara, jeśli nie ma uczynków, martwa jest sama w sobie.Jk 2:17 UBG) i że jesteśmy „stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków” (10Jesteśmy bowiem jego dziełem, stworzeni w Chrystusie Jezusie do dobrych uczynków, które Bóg wcześniej przygotował, abyśmy w nich postępowali.Ef 2:10 UBG). Formuła brzmi więc: zbawia sama wiara, ale wiara, która zbawia, nigdy nie zostaje sama.
Czy trzeba znać teologię, żeby być zbawionym?
Nie. Ewangelia ma treść, której nie wolno podmienić (1A oznajmiam wam, bracia, ewangelię, którą wam głosiłem, a którą przyjęliście i w której trwacie;2Przez którą też dostępujecie zbawienia, jeśli pamiętacie to, co wam głosiłem, chyba że uwierzyliście na próżno.3Najpierw bowiem przekazałem wam to, co i ja otrzymałem, że Chrystus umarł za nasze grzechy, zgodnie z Pismem;4Że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem;1 Kor 15:1-4 UBG), ale nigdzie nie ma listy doktryn, którą trzeba zaliczyć jak egzamin. Łotr na krzyżu nie znał żadnej i usłyszał: „Dziś będziesz ze mną w raju” (42I powiedział do Jezusa: Panie, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa.43A Jezus mu odpowiedział: Zaprawdę powiadam ci: Dziś będziesz ze mną w raju.Łk 23:42-43 UBG). Sprawdziany, które podaje Nowy Testament, są krótkie: wyznanie, że Jezus jest Panem (9Jeśli ustami wyznasz Pana Jezusa i uwierzysz w swoim sercu, że Bóg wskrzesił go z martwych, będziesz zbawiony.10Sercem bowiem wierzy się ku sprawiedliwości, a ustami wyznaje się ku zbawieniu.Rz 10:9-10 UBG; 3Dlatego oznajmiam wam, że nikt, kto mówi przez Ducha Bożego, nie powie, że Jezus jest przeklęty. Nikt też nie może powiedzieć, że Jezus jest Panem, jak tylko przez Ducha Świętego.1 Kor 12:3 UBG), wyznanie, że przyszedł w ciele (2Po tym poznacie Ducha Bożego: każdy duch, który wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, jest z Boga.3Każdy zaś duch, który nie wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, nie jest z Boga. Jest to duch antychrysta, o którym słyszeliście, że nadchodzi i już teraz jest na świecie.1 J 4:2-3 UBG), miłość braci (14My wiemy, że przeszliśmy ze śmierci do życia, bo miłujemy braci. Kto nie miłuje brata, pozostaje w śmierci.1 J 3:14 UBG), owoc (16Po ich owocach poznacie ich. Czy zbierają winogrona z cierni albo z ostu figi?17Tak każde dobre drzewo wydaje dobre owoce, ale złe drzewo wydaje złe owoce.18Nie może dobre drzewo wydawać złych owoców ani złe drzewo wydawać dobrych owoców.19Każde drzewo, które nie wydaje dobrego owocu, zostaje wycięte i wrzucone w ogień.20Tak więc po ich owocach poznacie ich.Mt 7:16-20 UBG). Paweł każe przyjmować słabego w wierze, a nie odsyłać go (1A tego, kto jest słaby w wierze, przyjmujcie, lecz nie po to, aby sprzeczać się wokół spornych kwestii.2Jeden bowiem wierzy, że może jeść wszystko, a inny, będąc słaby, jada jarzyny.3Ten, kto je, niech nie lekceważy tego, który nie je, a ten, kto nie je, niech nie potępia tego, który je, bo Bóg go przyjął.4Kim jesteś ty, że sądzisz cudzego sługę? Dla własnego Pana stoi albo upada. Ostoi się jednak, gdyż Bóg może go utwierdzić.Rz 14:1-4 UBG).
Czy wiara to uczucie? Co, jeśli nic nie czuję?
Wiara to zaufanie, a nie stan emocjonalny. Uczucia towarzyszą jej czasem i to dobrze, ale nie są jej miarą i nie ma sensu ich produkować. Definicja z Listu do Hebrajczyków jest rzeczowa: wiara to „podstawa tego, czego się spodziewamy, i dowód tego, czego nie widzimy” (1A wiara jest podstawą tego, czego się spodziewamy, i dowodem tego, czego nie widzimy.Hbr 11:1 UBG). Jeśli nic nie czujesz, sprawdź nie swoje emocje, tylko fakty: komu ufasz i co On obiecał (11A to świadectwo jest takie, że Bóg dał nam życie wieczne, a to życie jest w jego Synu.12Kto ma Syna, ma życie, kto nie ma Syna Bożego, nie ma życia.13To napisałem wam, którzy wierzycie w imię Syna Bożego, abyście wiedzieli, że macie życie wieczne i abyście wierzyli w imię Syna Bożego.1 J 5:11-13 UBG). Wiara rośnie ze słuchania Słowa (17Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie – przez słowo Boże.Rz 10:17 UBG), a nie z podkręcania nastroju.
Czy chrześcijanin może mieć wątpliwości?
Tak, i Biblia nie ukrywa takich ludzi. Jan Chrzciciel z więzienia posłał zapytać Jezusa, czy jest tym, na którego czekali (2A gdy Jan usłyszał w więzieniu o czynach Chrystusa, posłał dwóch ze swoich uczniów;3Z pytaniem: Czy ty jesteś tym, który ma przyjść, czy mamy oczekiwać innego?Mt 11:2-3 UBG). Tomasz nie uwierzył bez dowodu i dostał dowód (27Potem powiedział do Tomasza: Włóż tu swój palec i obejrzyj moje ręce, wyciągnij swoją rękę i włóż ją w mój bok, a nie bądź bez wiary, ale wierz.28Wtedy Tomasz mu odpowiedział: Mój Pan i mój Bóg!J 20:27-28 UBG). Ojciec chorego chłopca powiedział: „Wierzę, Panie! Pomóż mojej niewierze!” (24I natychmiast ojciec tego chłopca zawołał ze łzami: Wierzę, Panie! Pomóż mojej niewierze!Mk 9:24 UBG). Żaden z nich nie został odrzucony. Wątpliwość jest pytaniem, nie zdradą, i najgorsze, co można z nią zrobić, to udawać, że jej nie ma. Zadawaj pytania na głos, szukaj odpowiedzi i nie zostawaj z tym sam.
Czy słaba wiara wystarczy do zbawienia?
Tak, bo zbawia nie siła twojej wiary, tylko Ten, w kogo wierzysz. Jezus mówił o wierze wielkości ziarna gorczycy, czyli najmniejszego nasiona, jakie znali jego słuchacze. Apostołowie prosili „Dodaj nam wiary” (5I powiedzieli apostołowie do Pana: Dodaj nam wiary.Łk 17:5 UBG), więc też uważali, że mają jej mało. Ojciec chłopca przyszedł z wiarą pomieszaną z niewiarą i jego syn został uzdrowiony (24I natychmiast ojciec tego chłopca zawołał ze łzami: Wierzę, Panie! Pomóż mojej niewierze!Mk 9:24 UBG). Słaba ręka trzymająca mocną linę wystarczy. Jeśli chcesz mieć jej więcej, słuchaj i czytaj Słowo, bo stamtąd wiara się bierze (17Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie – przez słowo Boże.Rz 10:17 UBG).
Nowa Perspektywa na Pawła: co zmienia?
Nowa Perspektywa twierdzi, że „uczynki prawa” u Pawła to głównie znaki przynależności do Izraela (obrzezanie, pokarmy, szabat), a nie zbieranie zasług, i że spór w Galacji dotyczył tego, kto należy do ludu Bożego. W tej części ma sporo racji i przypomina o kontekście, o którym łatwo zapomnieć. Nie przekonuje nas jednak wniosek, że usprawiedliwienie przestaje dotyczyć winy jednostki. Paweł pisze o Bogu, „który usprawiedliwia bezbożnego” (4A temu, kto pracuje, zapłata nie jest uznana za łaskę, ale za należność.5Temu zaś, kto nie pracuje, lecz wierzy w tego, który usprawiedliwia bezbożnego, jego wiara zostaje poczytana za sprawiedliwość.Rz 4:4-5 UBG), i o zbawieniu „nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił” (8Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga.9Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił.Ef 2:8-9 UBG). To wykracza poza znaki przynależności.
Dekonstrukcja wiary: dlaczego ludzie odchodzą z kościołów?
Zwykle nie z powodu argumentów, tylko z powodu doświadczeń: skrzywdzenia w kościele, hipokryzji liderów, obietnic, które się nie spełniły, albo pytań, na które nikt nie chciał odpowiedzieć. Czasem odchodzi się też od karykatury, którą ktoś nam podał jako chrześcijaństwo. Warto wtedy zrobić dwie rzeczy: oddzielić Chrystusa od ludzi, którzy Go reprezentowali źle, i wrócić do tekstu zamiast do wspomnień. Jezus sam nie oszczędzał religijnych autorytetów swoich czasów. „Przyjdźcie do mnie wszyscy, którzy jesteście spracowani i obciążeni” (28Przyjdźcie do mnie wszyscy, którzy jesteście spracowani i obciążeni, a ja wam dam odpoczynek.Mt 11:28 UBG) mówi też do zmęczonych kościołem.
Czy da się pogodzić wiarę z nauką?
Tak, bo odpowiadają na inne pytania. Nauka opisuje, jak coś działa. Wiara mówi, kto za tym stoi i po co. Sprzeczność pojawia się dopiero wtedy, gdy jedna strona zaczyna orzekać poza swoim zakresem. Chrześcijaństwo nie wymaga zawieszenia rozumu: Łukasz zaczyna swoją Ewangelię od tego, że zbadał wszystko dokładnie (1Ponieważ wielu podjęło się sporządzić opis tych wydarzeń, co do których mamy zupełną pewność;2Tak jak nam je przekazali ci, którzy od początku byli naocznymi świadkami i sługami słowa;3Postanowiłem i ja, który to wszystko od początku dokładnie wybadałem, opisać ci to po kolei, zacny Teofilu;4Abyś nabrał pewności co do tego, czego cię nauczono.Łk 1:1-4 UBG), a Paweł opiera argument o zmartwychwstaniu na świadkach, których można było zapytać (5I że ukazał się Kefasowi, a potem tym dwunastu.6Potem ukazał się więcej niż pięciuset braciom naraz, z których większość żyje aż dotąd, a niektórzy zasnęli.7Potem ukazał się Jakubowi, potem wszystkim apostołom.8A ostatniemu ze wszystkich ukazał się i mnie, jak poronionemu płodowi.1 Kor 15:5-8 UBG). Wiara w Biblii nie jest przekonaniem wbrew faktom, tylko zaufaniem opartym na świadectwie.
